Anatomievan de haren

Lanugohaar, vellushaar en terminaal haar. Het type haar dat een follikel maakt ligt niet vast: in de puberteit verandert vellushaar onder invloed van androgenen in terminaal haar, en bij erfelijke kaalheid gebeurt het omgekeerde. Dat proces heet miniaturisatie.

De haarkleur wordt bepaald door de verhouding tussen eumelanine en feomelanine. Bij grijs worden verdwijnen de melanocyt-stamcellen in de haarwortel. Ook de haarstructuur komt aan bod: kroeshaar is bij dezelfde dikte gevoeliger voor breuk op de bochten van de schacht.

De pilosebaceus-unit met haarfollikel, haarschacht, talgklier en musculus arrector pili. De follikel van boven naar onder, de bulbus met de dermale papil, en de drie lagen van de haarschacht: cuticula, cortex en medulla.

De groeifase duurt twee tot zes jaar, de overgangsfase twee tot drie weken en de rustfase ongeveer drie maanden. Het hoofdstuk beschrijft de najaarsuitval, waarom lichaamshaar kort blijft, en de twee mechanismen die in de praktijk steeds terugkomen: telogeen effluvium en miniaturisatie.

Anageen effluvium bij chemotherapie en telogeen effluvium door gewone geneesmiddelen. Een traag of te snel werkende schildklier, een fors ijzertekort en een sterke gewichtsdaling kunnen diffuus haarverlies geven. Die zijn met bloedonderzoek vast te stellen, en daarom verwijs je naar de huisarts.

De groeisnelheid neemt af, het pigment verdwijnt en het patroon van de beharing verschuift. Het hoofdstuk zet androgenetische en senescente alopecia naast elkaar. Beide verlopen geleidelijk; verandering die zich in weken voltrekt, is een reden om te verwijzen.

De vertaalslag naar wat je in de stoel ziet: uitval of breuk, diffuus of pleksgewijs verlies, de hoofdhuid zelf en tractie. Bij tractie kun je iets betekenen voordat de schade blijvend is, door het zonder oordeel bespreekbaar te maken.

In het eerste levensjaar lopen de follikels nog synchroon, waardoor veel baby's rond de derde maand veel haar verliezen. Twee beelden vragen bij kinderen bijzondere aandacht: een schilferende plek met afgebroken haarstompjes en een plek met haren van heel ongelijke lengte. Haaruitval bij een kind gaat altijd naar de huisarts.

Hitte, chemie en wrijving beschadigen de cuticula en de cortex. Nat haar is kwetsbaarder dan droog haar. Het hoofdstuk sluit af met concrete adviezen, van kammen van de punten naar de wortel tot het wegknippen van afgebroken punten.

Een tabel met zeven signalen om naar de huisarts te verwijzen, met wat je ziet, waarom het telt en wat je doet. Daarnaast drie principes voor het gesprek: beschrijf wat je ziet, zeg waarom je verwijst, en neem de zorg serieus zonder haar te vergroten.

Zes vragen die je vroeg of laat allemaal krijgt, van "ik verlies wel honderd haren per dag" tot "wordt haar dikker als je het scheert?", met antwoorden die binnen jouw rol blijven.

De NHG-Behandelrichtlijn Alopecia stelt vast dat de effectiviteit van zelfzorgmiddelen zoals cafeïneshampoo niet is aangetoond. Ook voor middelen tegen vergrijzing ontbreekt bewijs. Eén advies heeft altijd zin: bescherm een dunbehaarde of kale hoofdhuid tegen de zon.

Alles uit het e-book op één A4: de bouw van de haarfollikel, de drie fasen van de haarcyclus met hun duur en aandeel, de belangrijkste praktijkgetallen en de signalen om naar de huisarts te verwijzen.